Заза даьккхинчу беша юккъехь жима цIа

1.

Хилла вонаш дицдала-м йиш яцара, шир а делла, доьзалхой а кхиъна, уьш бехар бу-кх ирсехь бохуш, царах йоккхаеш хьийзара, иштта и стаг а вара. Иза колхозан трактора тIехь волуш, алапа кIезиг хилахь а, цхьанна дечиг цIа дохьуш, вукхуьнан - йол, кхечунна - гота охуш, жимма хIума хуьлура. Ткъа аса кертахь хьаьжкIа а, кхоьаш а, етт-эса а леладора. Дерриге а и цIенош долийча хилир-кха. ВаллахI, оцу дийнахь цу йоIа, ша газете кехат яздийр ду аьлча, «хах» аьлла, кийра ша биллира. Ша боданехь латтайо, серло а ца гойтуш...
Хьовсийша, хезна хIума дуй иза? Ша сарахь ишколе хелхайийла ца яхийтича... Хелхарш хилча-м, цхьа хIума а дара. Вовшашна мар-мара а бахна. ЭхI, хIара корта. Цкъа паргIатъериг хир ю-кх, хIара эккха а иккхина. Оцу дийнахь а ма белира хIара сан чIогIа лаза, мерах цIий а оьхуш. ТIаккха-м гонаха хьаьвзира и йоI: «Хьуна хIун хилла? Хьуна мерах цIий оьху?» - «Эхийтахьа, цIий дац иза, сингаттам бу».
ХIаъ, оцу дийнахь шек хилира со оцу кIантах а. Цигаьркийн хьожа етталора схьа. - «Узучарна юххехь Iийна со». «Хьан йиш ма яц волавелла лела, цIенош деш ма ду вай», - элира ас.
«ЦIенош, гуттар а цIенош... Суна кIордийна уьш», - ирх кхоссавелира. «Уьш шуна деш ма ду. Хьуна а, Адамна а. Шу нахах тера хилахьара аьлла хеташ». - «Тхуна-м хIара тишанаш а тоьар дара». «Шун дена дикуо хаьа, цуьнга ладогIа», - ден сий-ларам цаьрга байта гIерта ра со.
Амма и цуьнан дагах кхетачух тера дацара. ТIаккха хьехар а ма дира ас: «Схьавола, суна улло, нана яларг. Схьайола хьо а, суна улло, нана яларг. Иштта охьалах ло. Кхуьур ду шуьшиъ шайна луъург лело а. Жимма собарде. ДIадаьлча бен дага ца догIу шуна дай-наний. Массо хенахь шайн ойла ма е. Тхан а е. АвгIан тIамехь волу шайн ваша а дагалаца. Маржа, Адам яI! ХIун ле лош лела-те хьо? Кехат а ма хьедели. Табарке деаний техьа? Яло, Падам, оцу пеша тIера чIепалгаш хьуо лу лахошна. СагIано ларво олур-кха стаг... Салахь , ахьа а яа хьайна хIума»...
Амма эццахь со юкъахъяьккхира чIоггIа еттачу не Iаро - и стаг тIулг а бохьуш цIа кхаьчнера: «Арадовла, арадовла»...
ИшттIа дIасауьдуш, вовшашна оьгIазъоьхуш, дIадов лура денош. Деккъа цхьа Адамера кехат кхачар дара хазахетар.
Чубузучу маьлхан зIаьнарша серладаьккхинчу ц1а чохь гулбелла доьзал : да Ахьмадукъа паднара тIехь гIай бех дIа а тевжина 1а, нана Совдат - лохачу гIантахь, кIант неIарехь ирахь лаьтта.
ЙоIа кехат доьшу: «...Кхузахь кхин хала хIумма а дац, хьайл лакхарчунна честь делчхьана. Са ма гат де».
ИйтI, нана яла хьан! - бIаьргех хи даьлла ненан. - Хала хилча а, хоуьйтур долуш ма вац.
«Наха цхьацца хабарш дуьйцу хир ду, кхузахь хад даза тIом бу, бандиташа тешнабехкаца салтий бойу бохуш. Цаьрга ла а доьгIуш, суна са ма гатделаш. Дада, хьан могашалла муха ю? ЦIенош долийна бохуш, яздо аш. Дукха шайна ницкъ ма белаш, со ц1а веачхьана дийр ду вай...»
Ницкъ бийр болуш бац хьуна хIорш-м, ахь ца аьл ча а, - олий, йовхарш туху Ахьмадукъас. ЙоIа юха а дIадоьшу кехат:
«Нана, хьо муха Iа? Корта-м ца лозу хьан? Гуттар а корта лозуш хуьлур-кха хьо. Со цIа веачхьана, Мос кох лоьраш тIе йигна а, цхьа дарба лохур ду вай».
Нана яла хьан, нана! Хьо цIа веъна де гур а дуй техьа, - Совдата бIаьргех йовлакхан тIам хьокху.
«Салахь, Падам, шайга аьлларг делаш, дика а де шалаш».
Дика муха доьшу, ишколе вохуьйтуш а ца хилча? - корах арахьожу Салахь.
«... Ас дIавоьдуш доьгIна Iежийн синтарш даккхий хиллий? Падам, уьш бежнашка даа ма даийталахь».
-Уьш-м тоххарехь дIахедийнера, - юха а корах ара хьожу Салахь, вела а къежаш.
ЦIенош деш хилча, дIа ца хадо йиш ма яцара уъш. Керланаш дугIур ду-кх, - паднара тIера цIенкъа вуссу Ахьмадукъа. - ХIан, дуьло, болх бан деза.
Тховсенна битахьа и болх, - тIунделлачу бIаьргех куьйгаш хьокхуш, хьалагIотту Совдат. - Садайна вай на. ЙоI хитIа яха а деза. Дечиг а ду даккха дезаш.
Оцу сарахь со а, хIара стаг а дехха Iийра къамелаш дуьйцуш. Ши бер дукха балхана тIе ма теIаде, бехира ас, даго цхьаъ хьоьху суна. «ХIун ду цара дийриг? Дага ца догIу хьуна, вай кегий долуш, Казахстанехь, наха дIакхийсинчу нехаш юккъехь яахIума лоьхуш лел ла?.. Ткъа вайшимма вовшахкхеттачу шина шарахь хьегна къа?» - элира цо.
- ДогIу дера, - элира ас, - суна я поппар хьаха а, я мижарг бан а ца хууш... «Цундела, цаьрга и хало ца хьегийта гIерташ воллу-кх со... Адам ву кестта, зуда а ялийна, охьахао везаш. Ши пIелг санна, шиъ бен ван а вац...».
ОхI-хIай, сан корта. .. Ва-а стаг. .. Схьаволахь, со леш йоллу хьуна... ОхI, охI...


2.

Афганистанехь тIам тIехь волуш кест-кеста гIенах айса доьгIна Iежийн дитташ гора, зазадаьккхина лаьт таш, царна юккъехь кIайн кир тоьхна жима цIа а.
Амма ши шо дIа а даьлла, со цIа кхаьчча, дитташ дIахедийна карийра, ткъа жимчу цIенна кIайн кир то хаза шо а тIехдаьллачух тера дара.
Малх кхетта, гуьйренан декхна де дара иза. Со з1а ра юххе а хIоьттина лаьттара, тIулг буттуш бохкучу сайн уггаре а гергарчу нахе а хьоьжуш. Дуьххьара Дадина гира, карара цементан, гIамаран берам лелабен аьш кал охьабуьйжира цуьнан. ТIаккха вуьйш а схьахьаьв сира. «Нана яла хьан! Хьо ган доьгIна хилла-кх суна, - бIаьргех хи делира нанина. «Схьавала, кIант, сехьа», -йовхарш етташ лаьттара дада. Падам, Салахь, доккха хиларал совнаха, хийцаделча санна а хийтира. Иза бакъ а хиллера - тIаьхьа гучуделира дерриге а.
ТIеволавелча, со астагI хилар а гина, нене мохь белира: «Нана яла хьан, Адам... Даго хьоьхур-кха суна». .. Дадас човхийра иза: «ДIаяла, зуда, кху кертахь тезет а ца хIоттош. Нехан ойлае, декъий цIа кхехьна черан»..
Дан а дацара, цаьрга хьаьжча, тхуна тIекхаьчнарг хIумма а. Амма тIаьхьа, дукха хан ялале, сан ойла-м хилира, цигахь вала стенна ца велира теша со, аьлла.
«Бух ма боккха болийна аша?» - элира аса. Дена хазахийтира аса гIишлонан тидам бина. «ЦIийнан уг гаре коьртаниг бух ма бу, кIант, - дуьйцура цо . - Бух онда хилча, цIенош а лаьттар ду дуккха а. Хьажал хьо, хIокху агIор йиъ чоь, кху агIор кхин йиъ - бархI чоь а, юккъехь сени а йолуш гIишло хир ю».
ХIетахь тидам хилира, аса боьгIна ши Iаж хиллачу хула дIа а йоьттинчу бетонан. «ГIишлонна новкъа бара и шиъ... ЦIийна тIехьа бугIур бу ахь...» - бохура дас. Халахийтира суна.
Падам Табарке кхаъ баккха яхара. Оьшуш-м ца хил лера. Цунна ца тайра сан астагIалла - и кхечуьнга маре яхара.
Дадиний, наниний мотта-м моьттура со и бахьнехь къаьркъа мийла волавелла. ХIан-хIа, суна халахетарг кхин дара: тхан жимчу ц1а чохь хилла барт, марзо, бом ба тоьхча санна, йоьхна дIаялар. Хьенан я стенан бех кенна хиллера иза: сан, я дадин, я ненан, я заманан, я керла динчу цIийнан. Ца хаьа, мухха делахь а, цхьа шайтIа хьаьвзинера тхуна юкъа. Цунах со цхьана дийнахь кхийтира.
Сингаттаме тийналла лаьтта чохь.
- Доккха хIума ду-кх, цу кIанта сан дуу са. Мича вахна техьа иза? - боху нанас.
Адам, дуьхьал вист ца хуьлуш, паднара тIехь хиъна Iа, бIаьргаш цIенкъа а доьгIна. ЦIеххьана неI еллало.
- Хьо мичхула лелаш ву, нана яларг? - хьалаэккхий, Совдат чуваьллачу Салахьна тIехьоду.
Важа, вист а ца хуьлуш, неIарехь лаьтта.
- Хьо мичахь вара? Х1а-х1? Мотт сецна хьан, - чук хоссалоАдам.
- Арахь.
Мичахь?
Арахь. С кентами. Кайф лоцуш. Хьа-хьа-хьа, - гIадъоьхуш, аркъал а сетташ воьлу.
- ОстопируллахI, остопируллахI. Вай, нана яла хьан, хIара дара хьуна суна тIекхачаза диснарг. .. Телхина-кх.
- Суна хаьа хьуна кхунна хIун хилла-м , - Адама, т1е а воьдий, Салахьна буй туху. Кхин а, кхин а. - Боьха хIума! Суна дукха гина хьуна хIара тайпа хIумнаш. КIомал оьзна жIаьла!
- ДIавала! ХIун дан гIерта хьо? Воь ахьа, - юкъа кхийссало Совдат. -ЭхI, сан корта.
Адама гIо до цунна паднара тIе дIаяха:
Хьайн корта ма лазабехьа хIара боьха хIума бахь нехь. Иштта дIатовжахьа.
Кхин ма тохалахь цунна. Хьо цIа вале хьан дас а йиттина. Толуш хIума дац, ша гал ца далахь.
Кхузза, дехьа чу а ялий, дIатовжахьа, сан кхуьнца къамел ду, - нана дехьа чу юьгу Адама.
Салахь, неIарца охьа а вахна, воьлхуш Iа, кIеза сан- на цIийза а цIийзаш. Сехьа чуваьлла Адам, цуьнга хьоьжуш лаьтта.
Айхьа лелориг хIун ду хаьий хьуна? - эххар а олу цо. - Хьо саца ца сацахь, хьаьжа юккъе топ ца тохахь, хьуна дан хIума дац хьуна.
Топ тохахьа суна! Тохахьа! - кхин а чIогIа велха волало Салахь.
Сацийта! Зудабер! Стаг хила гIорта, стаг! Вайша шиъ бен ма вац. Вайшиннах стаг хилахьара бохуш, са бага а кхаьчна хьийзаш ма ву вайн да а. Ткъа хьо?
-Адам, Адам. .. Иштта чIогIа дов ма дехьа. Хьалха мел дика дара, Адам. ДагадогIий хьуна, вай кегий до луш? Дадас вайна жижиг доькъуш, Падам тIехьа а ер зайой: «ХIара хьенан ду?» - олуш. ..
- ДагадогIу, - корта теIабо Адама. - ДаьIахка тIе пIелг хьажийча, Падама хьан ц1е а яьккхина, хьо вилхина а.
Салахь бIаьрхишна юккъехула велакъежа.
ХIаъ, хIаъ. Со велха а воьлхуш. Мел хаза дара хIетахь. ХIинца хIунда дац? ХIетахь вайша гуттар а цхьаьнавуьжура. .. Ахь суна туьйранаш а дуьйцура. .. - велхар марсадоккху Салахьа.
Велхарх хIумма а толур дац. И хьан Iамийна хьуна? - боху Адама, паднара йисте охьа а хууш.
Цхьана дийнахь... эвлайистехь Iара. Кино вахна аьлла, дадас етта а йиттина, воьлхуш... цхьамма... цхьамма елира. Массо хIума диц а деш, самукъадер ду хьан - оза.
Самукъаделирий?
Корта хьийзара, Iетта а вира, тIаьхьа дIавуьйлира.
Ткъа хIинца хIун дан дагахь ву хьо? - Адам Са лахьна улло охьалахло.
Юьтур ю аса, - марш хьалауьйзу Салахьа.
Йита еза, кхийтирий хьо? - цунна белша т1е куьг дуьллу Адама. - Ахь и кхин бага лацахь мегар дац хьу на. Хьайн ден, хьайн ворхIе ден сий дайа гIерта хьо? ХIун ду Дадас йиттича? Хьо ца везаш ца йиттина хьу на. Хьо кхаба гIерташ, хьо нахах тарван гIерташ, ле лаш ма ву иза. Кхийтирий хьо? Хьуна хала хир ду хьу на и йита. ХIумма а дац. Атта суна а дацара хьуна, накъостийн буха а бовлийтина, мостагIашца тIом беш, настарх чов ахилла, малхо еттинчу арахула, хьогалли на бага вовшах а летта, текхаш воьдуш. ХIетте а со ц1а веъна - гой хьуна? - цу арахь а ца вуьсуш. Хьо а ц1а вола, мел хала делахь а. Вай цIахь оьшу вайн дена а, нанна а, юьртана а. .. Кхийтирий хьо?
Кхетта, кхетта, - Салахьан велхар маьхьаре долу.
Цу арахула схьавогIуш, - цуьнан велхар а къар деш, чIогIа дуьйцу Адама, - кхетамчуьра моссаза волу, дуьхьал хIуьттура и ахь дийцинарг, кегий долуш дадас вайна жижиг декъар. Мел чIогIа сагатделлера шу ган. Кест-кеста гIенах гора суна хIара вайн ц1а, заза даькк хинчу беша юккъехь кIайн кир тоьхна ц1а.
ХIинца хир дац иза. Вай тIулгех цIа деш ду. Беш а ах дIаяьккхина, - велхар лагIдо Салахьа.
-ХIумма а дац. Беш а керланиг югIур ю. Вайшин нах стаг хилчхьана, массо хIума а хир ду. Кхийтирий хьо?
- Кхетта. Кхетта.
Мича кхийтира иза. И сан къамел лергах ца хьакха делира. Бутт а балале, ша санначех а кхетта, гIалахь цхьана нехан хIусама чу а ваьлла, таIIийна чуволлий тира. Иза кхин доккха хIума а ца хиллера, оцу йоIа динчуьнга хьаьжча. Иза-м кху лаьтта тIехь елахь, ка рор ю. БАМ-е яхна аьлла хезна, цу сенчу Сибрехула лийли. Ца карий. Амма кара-м йийр ю, кху дуьнен чохь елахь. ТIаккха цуьнан бIаьра хьожур ву: хIун ду техьа йишех хиллачу гIеман бIаьргаш чохь. ТIаккха и цкъа а хьожур яц цхьаьнгга а, цул тIаьхьа - со а. ХIан- хIа, ас хIара мийларх, со цкъа а хир вац бич, хир вац. Иштта сий ца дойуш сайн, сайн дайн, дIавер ву... Цкъа и гIам схьа а карийна.


3.

Доккха хIума дан а дар-кха, хIара дерриге а дуьне дуьхьалдаьллер-кха суна, хIара цIенош бахьнехь, кху чуьра бераш а цхьаьна, ткъа ас уьш царна деш ма дара. Хьалха хIун ю а ца хуучу , шайн кхоалгIачу ден цIераш а ца евзачу нехан гIаланаш гуш 1ен ца велир-кха. ХIара бераш а хилахьара иштта, нах санна, бохуш, воллура. Амма уьш ца кхийтира сох, тешнабехк бира цу шим- ма, сий а дайи.
ХIаъ, массо а дуьхьалваьллера. Пхи сом ца делча, исправка ца луш, юьртда ву бохуш, доладелла лела и диларийн тIекха Мовла гин велара шуна. Веана-кх цхьана дийнахь: «Айхьа хIун леладо хаьий хьуна? Оцу Орган чохь хьозанна кхосса а тIулг ца битна-кх ахь». ЛадогIа ахь къамеле. Ой, шена луъучо пайдаэца йиш йолуш бац и тIулг? Бац боху-кх.
Хийистош сацкъаре йоьрзу, хи жимло, - Iаламна зен до. Iаламна пайда беш ву-кх хIара, нахера соьмаш а гулдеш. Хаза деззарг-м хезира хьуна цунна оцу дийнахь! Кхуьначул бIозза сов бакъо ма ю сан хIокху юьртана а, оцу Органна а. Сан воьалгIачу дас Товбо лата йиллина ма ю хIара юрт, ткъа кхуьнан деда Махь ма кху юьртахь беже веъанчохь висина ву. Наха къа а хетта, астагI СегIират а яхийтина.
Оцу тайпанчу нехан берел хIорш ца эшийта гIер таш, кхечеран санна ц1а а, ц1е а хилла, хIорш охьахов шахьара аьлла, ма хьийзара со. Хьийза оьшуш-м ца хиллера. ХIара цIенош долийчахьана, лартIехь де ца деа-кх. Цхьана бохамна тIаьхьа - важа, цунна тIаьхьа - кхин, иштта д1адахар-кха. Ткъа цу йоIах гIам хилар... Доккха хIума ду-кх иза: хьан сих, цIийх схьадаьллачу адамах гIам хилар. Тхан дайх, я хIокху зудчун - пекъар, дуьне диъна ца ели хьуна иза а - дайх ледара стаг а ма ца хиллера. Доккха хIума дар-кха цу дийнахь суна тIек хаьчнарг.
Паднара тIе дIатевжина Iа Ахьмадукъа, пеша хьал хахь - Совдат, Адам - лохачу гIантахь. Массеран са дуург чувоьллина Салахь ву. НеI етташ а хезий, корах арахьожу Ахьмадукъа.
- Мовла. .. Кхунна хIун оьшу техьа хIинца, - олу цо.
Араваьлла Адам, Мовла а, цуьнца кхин цхьа вев заш воцу стаг а валош, чувогIу.
Салам-маршалла хаьттинчул тIаьхьа шен накъост вовзуьйту Мовлас:
- ГIалара веана корреспондент ву.
- Тамбиева Падам шун йоI юй? Елахь, схьакхайк хал цуьнга.
Кхайкхина арара чуялийна Падам, йоьхна, амма майрра лаьтта.
ХIара кехат ахьа яздиний? - хоьтту цуьнга корреспонденте. Вукхо корта таIабо.
Ва-а, Дела, хьо юьхьIаьржо! - мохь бели Совда те.
- Мае, зуда, гIовгIа! - тIечевха цунна Ахьмадукъа.
- Кху кехата тIехь, - гоьл т1е ког боккху корреспон денто, - шун йоIа Падама яздо, ша аша ишколе а ца йохуьйту, дискотеке хелха яла а ца йохуьйту бохуш. А-а... етта а етта бохуш. Бакъ дуй иза?
Хьан дижа хьайн дакъа! - юха а мохь бели Совда- те. - ЮьхьIаьржа хIоттий-кх со цо.
Бакъ дуй иза? - корреспонденто гоьл тIера ког лестабо.
Бакъду хьуна! - Падам хьеший болчухьа йолу. - ХIорш со Iаьржачу Iадатийн боданехь латто лууш бу. Ткъа суна серло еза, светомузыка а. Цкъа дискотекехь хелха йийлина аьлла, суна йиттира.
Хелха оьзда яла. Мар-мара а бахна деш дерг хел хар ду? Зудабер эвхье ма ду. Хьо юьхьIаьржо, юьхьIаь ржо, - елха йолало Сов дат.
Э-э, хIусамнана, ишта мегар дац, ишта, - аз чIаг Iдо хьешо. - Хьо хIокху заманан гIиллакхашна дуьхь алъяла гIерташ ю.
Ю хьуна, ю хьуна, - мохь болу Падаме.
ГIам! Ас дуьйр ду хьо, - хьалаэккха Ахьмадукъа, амма Падам хьешана тIехьа а лечкъий, цунна тIекха чазавуьсу.
ГI ам! - мохь хьоькху цо. - ТIаьхьара зама ю-кх! Хьан-хьайн доьзалхочух гIам хилча, тIаьхьара зама мухацахуьлу?!
Э-э, хIусамда, - боху корреспонденто. - Хьо ний са вац. Падамах цIеяххана артистка хир ю, вайн мах кана а, юкъараллина а пайдехь а йолуш. Эсамбаев Махьмуд санна. Кхуо кехата тIехь яздо, шена артистка хила лаьа бохуш. Ас кхуза ван новкъа валале дийцииа Падаман гIуллакх культурно-серлонан училищен ди ректорца. ХIара оха тхайца дIаюьгур ю.
И хIун къамел ду? Хьайниг йига ахь хьайна луъу чу, - ирхкхоссало Ахьмадукъа.
Сайниг а юьгур ю, йига езахь. ХIара а юьгур ю, - болатан озаца хаддош боху хьешо.
Сан доьзалхо соьгара ваккха гIерта шу?
ГI овгIа ма ехьа, Ахьмадукъа, - юкъаволу вист а ца хуьлуш Iийна Мовла. - Хьан йоI деша юьгуш ю. Деша. Хьо мел дуьхьал вийлахь а, Iедало хьан хама а ца беш, юьгур а ю. Эшахь, хьо а вуьгур ву, со а... Кхий тирий хьо?
Сан доьзал юкъа а волий, со кхето ма гIертахьа, Мовла, - мохь болу Ахьмадукъе.
Хьаштдоцург дуьйцу ахь , Ахьмадукъа. Иштта хьо санначара хьаштдоцург а дуьйций, халкъана а, махка на а зулам до, - дуьхьал мохь хьокху Мовлас.
Цу шиннан а аьзнаш къардеш, юха а дека болатан шийла аз:
- Накъостий, шун йоI цхьана а харцахьачу метте юьгуш яц, деша юьгуш ю. Яло, вовшахтоха хьайн хIум наш.
- Уьш-м сан кийчча ю, - боху Падама. - РагIу кIе лахь дIахIиттийна.
Халла ара а баьхна, дIахьовсийра ас уьш, кхана охь аялор ю шуна аьлла. Оцу сарахь хIокху кIанта, Адама, йиттина хиллера цунна. ШолгIачу дийнахь иза едира цIера. ХIетахь дуьйна кароза ю. Юьртда ву боху и кIилло а хьийзийра ас, цу карреспондент ву баьхначуьнга а барт хаьттира. Цхьанна а ца хаьара, и мича яхана.
Гуьйрено чIанадаьхна Ахьмадукъин кертара дIахе доза дисина дитташ. Иза ша ботта болийнчу керлачу цIийнан буха т1е а хиъна 1а, некъехьа бIаьрг а бетташ. Цхьана лергаш лаккхахула хедийна гиччош долчу жим чу стага, керта уллохь саца а соций:
- Ахьмадукъа, во-о Ахьмадукъа,- бохуш, мохь бет та.
ХIун боху ахь? - кетIа волу Ахьмадукъа, цуьнан къорзачу духарх цец а волуш.
Де дика дойла хьан!
Далла везийла! Хьо ву и Сапарбек? Оцу бIаьрга на хIун дина хьуна?
ХIара лазийна-м ши шо а ду, - бIаьргах куьг хьок- ху Сапарбека. - Тюменерчу ресторанехь дов даьлча, урс кхетта... Чам боцуш белахь а, баьлла бац хьуна хIа ра, ткъе итт процентана са гуш бу.
Ткъа оцу куьйгана хIун дина хьуна?
Цхьа дика бич вара сан стохка, мала шмурдяк а, яа хIума а хилчхьана болх беш. Цхьана дийнахь, дай- ваший хьакхица валларо, ластийна диг тоьхна, чолакх ди-кх хIара сан куьг. ТIаккха шена хилларг цунна а хаьа- кх, жIаьлина, - шен заьIапчу аьрручунна тIехула аыту куьг хьокху Сапарбека. - Чу ца вогIу. Хьоьга дIало аьл- ла, Адама делла цхьа ахча дара. ХIинца мичахь ву-м ца хаьа, ши бутт хьалха Барнаулехь вокзалехь гира-кх суна иза. Хьоьга дIало аьлла, хIара ши б1е туьма дели- ра. Ц1а маца вогIий? Билггала маца ца элира, бIаьста я 1ай ван мега ша бохура. Дагарде ахь. ХIан-хIа, чу ца вогГу. Iодика йойла, - астагIа а теIаш, дIаволало Сапарбек.
Сапарбек, оцу когана мукъна а хIун дина хьан? - тIаьхьа мохь бетта Ахьмадукъас.
Омскехь, гостиницехь дата а летта, милицех вед да воьдуш, корах чу а кхоссавелла, хIинца а меттабаза бу-кх. .. - воьдуш лаьтташехь жоп ло Сапарбека.
Ша билггала ц1а маца вогIур ву ца элира оцу кIан та? - и сацо гIерта Ахьмадукъа. Амма важа ца соцу.
Ца элира, 1ай я бIаьста ван мега элира, - бохуш, дIавоьду иза.
«Ван мега, ван мега, - шабарш до Ахьмадукъас. - Маржа, Адам я1! Хьо ма яра сан ерриге а дегайовхо. Со кхузахь охьа а кхоьссина, лела воллу-те хьо? Ас хIун до кху ахчанах, ас хIун до?»
Эццахь машен соцу кетIахь. Цу чуьра арахьоьжучу жимчу стага мохь бетта:
Со ца вевза хьуна? Со хьуна цемент, тIулг, гIум кхехьнарг ма ву. Ахча-м кIезиг дац хьоьгахь. И хьоьгахь дуйла а хууш, цемент йохьуш веъна-кх со. Муха ца оьшу? ЦI енош чекхдаха дезаш вац хьо? Хьалха-м со гучуваларх а ца тешаш, охьа ма яссайора ахьа.
Ца оьшу... ЦIенош дан цемент оьшуш а ца хилле ра.
Ткъа хIун оьшуш хиллера, - оьгIазъоьху машен чуьрниг.
- Цахаьасуна-м.
- Ца хаахь, дIаIе. ХIара дIаэца нах-м дуккха а бу хьуна, багош а гIовттийна Iаш, - машен, говр санна, кхос са а йолуьйтуш, д1а а оьккхуьйтий, хохкий, къайлаво лу иза.
Ткъа Ахмадукъа тIаккха а 1а ша хиллачохь . Шийла дерз доладелча а, Iа. МаьркIажа хан хилча, боданах дIаоь иза.


© Ахьмадан Муса